Jak założyć Koło Gospodyń Wiejskich i wpisać je do rejestru ARiMR?

Kto może założyć Koło Gospodyń Wiejskich i gdzie ono może działać?

Z inicjatywą założenia koła może wystąpić co najmniej 10 osób, które ukończyły 18 lat i mieszkają we wsi będącej terenem działania koła. Ustawa o kołach gospodyń wiejskich z 9 listopada 2018 r. (tekst jednolity w Dz.U. 2025 poz. 310) nie wymaga członkostwa w żadnej organizacji ani prowadzenia gospodarstwa. Członkiem koła może być każda osoba pełnoletnia, więc ustawa nie wyklucza mężczyzn. Osoby w wieku od 13 lat mogą uczestniczyć w działaniach koła za zgodą rodziców lub opiekunów, a młodsi mogą tworzyć młodzieżowe i dziecięce organizacje wspierające koło.

Koło ma siedzibę w jednej wsi, a terenem działania może być jedna lub kilka wsi. Obowiązuje zasada jednego koła na wieś: wpis nie zostanie dokonany, jeśli w rejestrze jest już koło z siedzibą w tej samej miejscowości. Ustawa przewiduje wyjątki dla sołectw położonych w granicach miast oraz dla miast do 5000 mieszkańców, gdzie koła również mogą mieć siedzibę i działać. Osoba może należeć jednocześnie tylko do jednego koła.

Rejestr prowadzi Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a według komunikatu ARiMR z 2 października 2026 r. jest w nim około 19,5 tys. kół. To pokazuje, że w większości miejscowości koło już istnieje. Zanim zbierzesz ludzi, sprawdź w biurze powiatowym, czy w twojej wsi nie ma wpisanego koła. Biuro właściwe dla twojej gminy znajdziesz w wyszukiwarce biur.

Co trzeba zrobić krok po kroku, żeby założyć koło?

Procedura jest krótka, ale kolejność ma znaczenie, bo każdy krok przygotowuje dokument do wniosku. Poniższy plan opiera się na ustawie i na instrukcjach ARiMR do wniosku o wpis.

1. Zbierz co najmniej 10 pełnoletnich osób z terenu działania koła. Każda z nich musi złożyć oświadczenie o woli wejścia w skład członków oraz o miejscu zamieszkania na terenie działania koła.
2. Zwołaj zebranie założycielskie. Podczas niego założyciele uchwalają statut i wybierają komitet założycielski albo od razu zarząd koła. Uchwały zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy uprawnionych, a z obrad sporządza się protokół.
3. Zdecyduj, czy przyjmiecie statut wzorcowy z załącznika do ustawy, czy własny. Przy statucie wzorcowym wystarczy oświadczenie o jego przyjęciu. Własny statut musi zawierać wszystkie elementy z art. 5 ust. 2 ustawy.
4. Pobierz formularz wniosku o wpis koła ze strony ARiMR lub w biurze powiatowym. Wypełnij go razem z załącznikami dla założycieli i członków oraz z instrukcją wypełniania.
5. Złóż wniosek do kierownika biura powiatowego ARiMR właściwego dla siedziby koła. Wniosek składa zarząd koła, a jeśli zarząd nie został jeszcze wybrany, komitet założycielski. Ustawa dopuszcza też złożenie wniosku elektronicznie przez system ARiMR, przez osobę upoważnioną przez zarząd lub komitet.
6. Poczekaj na decyzję. Kierownik biura powiatowego wpisuje koło do rejestru decyzją, jeśli statut jest zgodny z prawem, założyciele spełniają wymagania, a w rejestrze nie ma koła z siedzibą w tej samej wsi. Po wpisie wydaje zaświadczenie.

Do wniosku dołączasz: statut koła albo oświadczenie o przyjęciu statutu wzorcowego, uchwałę o wyborze zarządu (a jeśli zarządu jeszcze nie ma, uchwałę założycieli o wyborze komitetu założycielskiego) oraz uchwałę założycieli o przyjęciu statutu. We wniosku podajesz nazwę, siedzibę i adres koła, listę założycieli z miejscami zamieszkania, adres do doręczeń, informacje o osobach upoważnionych do reprezentacji i własnoręczne podpisy członków zarządu lub komitetu. Od 22 października 2024 r. wniosek zawiera też informację, czy koło jest zrzeszone w gminnym, wojewódzkim lub Krajowym Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych.

Gdy wniosek składa pełnomocnik albo osoba upoważniona przez zarząd, przygotuj pisemne upoważnienie. Wzorem dla takich dokumentów może być opis w poradniku o tym, jak udzielić pełnomocnictwo do ARiMR. Zestaw dokumentów na wizytę w biurze sprawdzisz w narzędziu Co zabrać do biura ARiMR?

Jak napisać statut i jak nazwać koło?

Statut jest podstawą działania koła. Ustawa wymienia w nim czternaście obowiązkowych elementów, między innymi nazwę i siedzibę, zakres działania, cele i zadania, zakres działalności zarobkowej, zasady nabywania i utraty członkostwa, prawa i obowiązki członków, składki, organy i tryb ich wyboru, sposób reprezentacji, majątek koła, tryb zmiany statutu i tryb likwidacji.

Nie musisz wymyślać wszystkiego od zera. Wzorcowy statut, którego treść zawiera załącznik do ustawy, można przyjąć w całości, a później w każdej chwili zastąpić własnym. Według wzoru organami koła są zebranie członków i zarząd, który liczy trzy osoby wybierane na trzyletnią kadencję. Wzór ma sens dla większości małych kół, bo nie wymaga pomocy prawnika, a zgodność ze wzorem biuro sprawdza najłatwiej.

Własny statut daje elastyczność (inna liczba osób w zarządzie, szczególne wymagania wobec członków, dodatkowe cele), ale tylko pod warunkiem, że spełnia wszystkie punkty z art. 5 ust. 2. Jeśli kierownik biura uzna, że statut ich nie spełnia, wyznaczy koło na poprawki, nie krócej niż 14 dni, pod rygorem odmowy wpisu. To dużo czasu, ale z ostrzeżeniem: wpis wtedy przesuwa się, a w międzyczasie inne koło z tej samej wsi może złożyć kompletny wniosek.

Nazwa musi odróżniać koło od innych, w szczególności przez odniesienie się do terenu działania. Najbezpieczniej więc użyć nazwy z miejscowością, na przykład „Koło Gospodyń Wiejskich w Zalesiu”.

Jeśli koło chce prowadzić działalność zarobkową, na przykład sprzedawać wypieki na jarmarkach, zakres i przedmiot tej działalności musi znaleźć się w statucie. Ustawa wprost dopuszcza działalność zarobkową, w tym gospodarczą, a dochód może służyć wyłącznie celom statutowym i nie wolno go dzielić między członków.

Co się dzieje po złożeniu wniosku i kiedy koło oficjalnie istnieje?

Koło nabywa osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru. Do tego czasu w jego imieniu działa komitet założycielski, a jego członkowie odpowiadają solidarnie za czynności wykonane przed rejestracją. To ważne praktycznie: nie podpisujcie umów najmu ani nie zamawiajcie sprzętu na koło, zanim wpis nie nastąpi, bo odpowiedzialność za to będzie wasza własna.

Postępowanie jest wolne od opłat. Jeśli dwa koła z tej samej wsi złożą wnioski, wpis uzyska to, które złożyło wniosek najwcześniej. Dlatego nie ma sensu rywalizować o dopracowywanie szczegółów kosztem czasu: złóż kompletny wniosek jak najszybciej, a poprawki wprowadzisz na wezwanie biura. Rejestr jest jawny, z wyłączeniem danych członków (PESEL, miejsce zamieszkania), a każdy może otrzymać nieodpłatnie odpisy i zaświadczenia.

Po wpisie czekają cię sprawy formalne. Poniższa tabela zbiera terminy wynikające z ustawy.

Po rejestracji koło składa wniosek o nadanie REGON i NIP, a informację o nadaniu przekazuje do biura powiatowego. Potem wnioskuje o wpis do ewidencji producentów, gdzie zaznacza rodzaj producenta „potencjalny producent”. Wpis do ewidencji wymaga REGON. Numer identyfikacyjny potrzebny do wniosku o pomoc nadaje kierownik biura powiatowego ARiMR właściwy dla siedziby koła. Pomoc trafia na rachunek bankowy wskazany w ewidencji, więc numer konta trzeba tam aktualizować. Więcej o samym numerze piszemy w poradniku o tym, jak uzyskać numer producenta rolnego.

Ile pieniędzy może dostać Koło Gospodyń Wiejskich z ARiMR?

Wpisane do rejestru koło może otrzymać z budżetu państwa pomoc finansową na realizację zadań statutowych. Przyznaje się ją raz w roku, na wniosek, decyzją kierownika biura powiatowego ARiMR. W 2026 r. nabór trwał od 30 kwietnia do 30 września, a kwota zależała od liczby członków według stanu na dzień złożenia wniosku.

Podstawą jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 sierpnia 2021 r. w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich (Dz.U. 2021 poz. 1438 z późn. zm.). Wniosek w 2026 r. składało się wyłącznie elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ARiMR. Pieniądze trzeba było wydać na zadania z art. 2 ust. 3 ustawy do 31 grudnia 2026 r., a sprawozdanie z wydatkowania złożyć do 31 stycznia 2027 r. Pomoc podlega zwrotowi, jeśli nie zostanie wykorzystana, zostanie użyta niezgodnie z przeznaczeniem albo koło nie rozliczy się w terminie. Dokumenty księgowe trzeba przechowywać do końca roku następującego po roku rozliczenia.

Skala programu jest duża. Według komunikatu ARiMR z 2 października 2026 r. wnioski złożyło prawie 18,3 tys. kół, a pomoc otrzymało 17,5 tys. z nich, czyli ponad 148 mln zł. Wcześniej ARiMR zwiększyła budżet naboru do 165 mln zł. Zadania, na które można wydać pieniądze, obejmują działalność społeczno-wychowawczą i oświatowo-kulturalną, rozwój obszarów wiejskich, wspieranie przedsiębiorczości kobiet, poprawę warunków życia i pracy kobiet na wsi, upowszechnianie form współdziałania, reprezentowanie środowiska wobec organów administracji i rozwój kultury ludowej.

Co z kołem, które powstaje teraz? Nabór 2026 zakończył się 30 września, więc koło zarejestrowane w październiku nie złoży już wniosku za ten rok. Według ustawy Prezes ARiMR ogłasza nabór po otrzymaniu środków z budżetu, a terminu naboru na 2027 r. jeszcze nie podano. Praktyczny wniosek: skoro numer identyfikacyjny i wpis do ewidencji producentów to warunki złożenia wniosku, załatw wszystko jeszcze zimą, żeby w dniu otwarcia naboru nie odkrywać braków. Jeśli liczba członków się zmieniła, najpierw trzeba złożyć w biurze powiatowym wniosek o aktualizację wpisu w rejestrze, a dopiero potem wniosek o pomoc.

Czy zakładanie koła ma sens w każdej sytuacji?

Nie zawsze, i warto to powiedzieć wprost, zanim kilkanaście osób zainwestuje wieczory w papiery. Najczęstsza pułapka to wieś, w której koło już jest wpisane. Ustawa nie pozwala wtedy zarejestrować drugiego, a pierwszeństwo ma koło, które złożyło wniosek najwcześniej. W takiej sytuacji sensowniejsze bywa wstąpienie do istniejącego koła albo, jeśli sąsiednia wieś nie ma koła, założenie go tam. Terenem działania koła może być zresztą kilka wsi, a samo koło może wykonywać zadania także poza swoim terenem.

Druga sprawa to liczba osób. Dziesięciu założycieli to minimum nie tylko przy rejestracji. Jeśli liczba członków spadnie poniżej tego progu i nie zostanie uzupełniona w ciągu 90 dni, koło przechodzi w stan likwidacji. Zbierając grupę, licz więc na zapas, na przykład na kilkunastu członków, żeby odejście kilku osób nie uruchomiło likwidacji.

Trzecia: pomoc finansowa nie jest stałym przychodem, tylko roczną pomocą, którą trzeba wydać na zadania statutowe i rozliczyć. Koło, które chce wyłącznie pozyskać pieniądze bez realnej działalności, ryzykuje kontrolę. Prezes ARiMR sprawuje nadzór nad zgodnością działania kół z ustawą, może przeprowadzać kontrole, a po stwierdzeniu uchybień wzywa koło do ich usunięcia w wyznaczonym terminie. Wyniki kontroli zarząd przedstawia na najbliższym zebraniu członków.

Wreszcie: jeśli decyzja biura jest dla was niekorzystna, na przykład odmawia wpisu, przysługuje wam odwołanie od decyzji ARiMR. Zasady i terminy opisujemy w osobnym poradniku. Pomocą w tworzeniu i prowadzeniu kół zajmują się też pełnomocnicy do spraw kół gospodyń wiejskich, których kierownicy biur powiatowych powołują w swoich biurach. Dane kontaktowe biur znajdziesz w serwisie, w zakładce Biura ARiMR w Polsce.

Podsumowanie

Założenie Koła Gospodyń Wiejskich sprowadza się do pięciu rzeczy: grupy co najmniej dziesięciu pełnoletnich mieszkańców, uchwał założycielskich, statutu (wzorcowego albo własnego), wniosku do biura powiatowego ARiMR i decyzji o wpisie. Wpis jest bezpłatny, a od jego dnia koło ma osobowość prawną, ale też obowiązki: wybór zarządu w 3 miesiące, zgłaszanie zmian w 30 dni, coroczne zebranie i utrzymanie minimum 10 członków.

Nagrodą jest dostęp do corocznej pomocy z budżetu państwa: w 2026 r. 8, 9 albo 10 tys. zł zależnie od liczby członków, do wykorzystania na zadania statutowe i do rozliczenia sprawozdaniem. Przed rejestracją sprawdź, czy w twojej wsi nie ma już wpisanego koła, bo obowiązuje zasada jednego koła na wieś. W razie wątpliwości zadzwoń na infolinię ARiMR 800 38 00 84 albo do biura właściwego dla siedziby koła.